1.3. Nhóm mổ cấy kính nội nhãn Phakic
Các phẫu thuật bao gồm: Phẫu thuật đặt kính nội nhãn Phakic ICL / IPCL.
1.3.1. Tổng quan cơ chế giải phẫu sinh lý của phẫu thuật cấy kính nội nhãn Phakic
Trước khi tìm hiểu về chế độ hậu phẫu, bạn cần hiểu rõ bản chất giải phẫu của nhóm phẫu thuật cấy kính nội nhãn Phakic, bao gồm kính ICL và IPCL, để giảm bớt lo lắng và có sự chuẩn bị tâm lý phù hợp.
Khác với các phương pháp laser có tác động lên cấu trúc giác mạc, phẫu thuật Phakic không làm thay đổi độ dày giác mạc. Bác sĩ phẫu thuật sẽ tạo một đường mổ nhỏ, khoảng 2 đến 3 milimet, ở vùng rìa giác mạc, sau đó đưa một thấu kính sinh học mỏng, mềm dẻo vào đặt tại vị trí hậu phòng, là không gian nằm ngay sau mống mắt và phía trước thủy tinh thể tự nhiên.
Thấu kính này hoạt động tương tự như một chiếc kính áp tròng được đặt lâu dài bên trong mắt để điều chỉnh độ khúc xạ.
Do phẫu thuật không can thiệp vào võng mạc hay dây thần kinh thị giác ở bán phần sau của nhãn cầu, bạn có thể giảm bớt lo lắng vì phương pháp này không trực tiếp gây tổn thương đáy mắt.
1.3.2. Ranh giới các diễn biến sinh lý bình thường sau phẫu thuật
Quá trình nhãn cầu thích nghi với thấu kính nhân tạo mới có thể đi kèm một số biểu hiện sinh lý thường gặp. Việc hiểu trước những thay đổi này sẽ giúp bạn giữ tâm lý bình tĩnh hơn trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật.
Trong 1 đến 2 ngày đầu tiên, bạn có thể cảm thấy cộm xốn nhẹ như có hạt bụi trong mắt và chảy nước mắt. Đây là phản xạ tự nhiên của thần kinh giác mạc khi bề mặt nhãn cầu có vết mổ vi phẫu vùng rìa đang trong quá trình liền.
Trong vài tuần đầu, thị lực có thể xuất hiện hiện tượng lóa sáng (glare) hoặc nhìn thấy các vòng hào quang (halos) xung quanh nguồn sáng vào ban đêm. Nguyên nhân cơ học có thể liên quan đến việc ánh sáng đi qua lỗ thông dịch thủy dịch nằm ở trung tâm của thấu kính Phakic, hoặc do đồng tử giãn to trong bóng tối vượt quá đường kính quang học của kính.
Bên cạnh đó, mắt có thể hơi nhạy cảm với ánh sáng và đồng tử co giãn chậm hơn bình thường trong vài ngày đầu. Đây là hệ quả của việc các thuốc nhỏ mắt làm giãn đồng tử được sử dụng trong quá trình phẫu thuật chưa được đào thải hết.
Tuy nhiên, nếu bất kỳ triệu chứng sinh lý bình thường nào đột ngột tăng nặng thay vì thuyên giảm theo thời gian, chẳng hạn đau nhức hơn, mờ đi nhanh chóng hoặc nhiều rỉ dịch mủ hơn, bạn cần được đánh giá cấp cứu để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.
1.3.3. Phân tích chuyên sâu các chỉ định kiêng cữ và chăm sóc hậu phẫu
Khác với phẫu thuật bề mặt, phẫu thuật Phakic là phẫu thuật nội nhãn (can thiệp vào bên trong nhãn cầu), do đó việc chăm sóc không đúng hướng dẫn có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện những biến chứng nghiêm trọng.
Chỉ định về dinh dưỡng và phản biện lầm tưởng dân gian:
Bạn nên duy trì chế độ ăn uống khoa học, đầy đủ dưỡng chất và kiêng các chất kích thích như rượu, bia trong ít nhất 1 tháng đầu sau phẫu thuật. Không cần thiết phải kiêng các loại thực phẩm như tôm, cua, thịt bò, thịt gà hay rau muống.
Về cơ chế, rượu bia gây giãn mạch máu, làm giảm sức đề kháng toàn thân và có khả năng tương tác với các loại thuốc, từ đó làm thay đổi nồng độ và giảm hiệu quả của thuốc kháng sinh, kháng viêm đang điều trị.
Nhiều người thường truyền tai nhau quan niệm rằng cần kiêng tôm, cua, rau muống vì lo vết mổ ở mắt sẽ bị lồi thịt và để lại sẹo xấu như trên da. Hiện tại chưa có hướng dẫn cụ thể từ các tổ chức chuẩn mực về vấn đề này. Tuy nhiên, dựa trên giải phẫu học, giác mạc tại vị trí đường mổ vi phẫu là một tổ chức trong suốt, vô mạch (không có mạch máu nuôi dưỡng trực tiếp).
Cơ chế liền thương của đường mổ nội nhãn vùng rìa diễn ra bằng sự gắn kết của tế bào biểu mô và nội mô giác mạc, không diễn ra theo quá trình tăng sinh nguyên bào sợi và tạo mô hạt phì đại như các vết thương ngoài da.
Vì vậy, việc kiêng khem đạm động vật không cần thiết có thể khiến cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng, làm cho vết mổ chậm liền và tăng nguy cơ rò rỉ thủy dịch.
Chỉ định về giao thức nhỏ thuốc chuẩn y khoa:
Trước khi nhỏ thuốc, bạn cần rửa tay kỹ lưỡng bằng xà phòng sát khuẩn và tránh để đầu lọ thuốc chạm vào lông mi hay bất kỳ vùng nào của mắt. Giữa các loại thuốc khác nhau, bao gồm nhóm kháng sinh, kháng viêm, thuốc hạ nhãn áp nếu có và nước mắt nhân tạo, nên duy trì khoảng cách 5 đến 10 phút. Tần suất và liều lượng thuốc cần được thực hiện theo đúng đơn kê của bác sĩ phẫu thuật.
Trong phẫu thuật nội nhãn, khoảng chờ 5 đến 10 phút có ý nghĩa quan trọng để nồng độ thuốc kháng sinh và kháng viêm có đủ thời gian thẩm thấu qua giác mạc và đi vào tiền phòng, giúp kiểm soát vi khuẩn và ức chế phản ứng viêm bên trong nhãn cầu. Đồng thời, thể tích chứa tối đa của túi cùng kết mạc chỉ khoảng 30 microliter, nên việc nhỏ các loại thuốc liên tiếp có thể khiến một phần thuốc trào ra ngoài.
Nhiều người có thói quen nhỏ dồn dập nhiều loại thuốc cùng một lúc để tiết kiệm thời gian hoặc tự ý dùng nước muối sinh lý rửa trực tiếp vào mắt vì cho rằng như vậy sẽ giúp mắt sạch hơn. Tuy nhiên, cách xử trí này không phù hợp. Nước muối có thể làm giảm lớp thuốc trị liệu đang phủ trên bề mặt vết mổ, đồng thời áp lực nước có thể đưa vi khuẩn từ mi mắt qua đường mổ vi phẫu chưa liền kín vào bên trong nhãn cầu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nội nhãn mủ toàn phát.
Chỉ định về bảo vệ cơ học vết mổ nội nhãn:
Trong tối thiểu 1 tuần đầu tiên, bạn cần đeo kính bảo vệ mắt (Eye shield) khi ngủ, đồng thời tránh đưa tay lên dụi mắt hoặc ấn ép vào nhãn cầu.
Trong phẫu thuật Phakic, đường mổ 2 đến 3 milimet ở vùng rìa giác mạc thường là đường mổ tự liền, không khâu chỉ. Trong những tuần đầu, các mép vết mổ mới chỉ liên kết với nhau và chưa ổn định hoàn toàn nhờ các lớp tế bào biểu mô mới mọc.
Nhiều người cho rằng mình có thể kiểm soát được hành vi dụi mắt khi ngủ nên không cần đeo kính bảo vệ. Tuy nhiên, khi ngủ sâu, một động tác dụi mắt vô thức hoặc tư thế nằm sấp làm nhãn cầu tỳ đè lên gối có thể tạo ra áp lực cơ học đáng kể, làm ảnh hưởng đến độ kín của vết mổ nội nhãn.
Khi đó, thủy dịch bên trong mắt có thể bị rò rỉ, đồng thời có nguy cơ ảnh hưởng đến vị trí của mống mắt qua vết mổ. Nếu xảy ra tình trạng này, bạn cần được đánh giá và can thiệp y tế chuyên sâu kịp thời để bảo vệ cấu trúc nhãn cầu.
1.3.4. Cấu trúc phân bổ chăm sóc theo tiến trình thời gian và mục đích tái khám
Giai đoạn 24 giờ đầu tiên:
Trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật, bạn nên nhắm mắt nghỉ ngơi, hạn chế nhìn màn hình điện thoại hoặc đọc sách để tránh mắt phải điều tiết.
Lịch tái khám sau 1 ngày có mục đích chính giúp bác sĩ đo nhãn áp (áp lực bên trong mắt) và sử dụng sinh hiển vi để đánh giá khoảng vòm (Vault), tức là khoảng cách giải phẫu giữa mặt sau kính Phakic và mặt trước thủy tinh thể tự nhiên.
Việc đánh giá này nhằm bảo đảm kính không nằm quá sát, gây đục thủy tinh thể, đồng thời không nằm quá cao, làm nghẽn góc tiền phòng gây tăng nhãn áp cấp tính.
Giai đoạn 1 tuần đầu:
Khi gội đầu, bạn nên ngửa đầu ra sau tại tiệm hoặc nhờ người thân hỗ trợ, đồng thời cần tránh để nước sinh hoạt văng vào mắt. Trong sinh hoạt hằng ngày, thói quen thị giác nên được kiểm soát theo quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn gần, hãy phóng tầm mắt ra xa 20 feet trong 20 giây.
Lịch tái khám sau 1 tuần có mục đích giúp bác sĩ xác nhận đường mổ vi phẫu đã liền kín, kiểm tra độ trong suốt của môi trường nội nhãn để loại trừ biến chứng viêm nội nhãn sớm, đồng thời theo dõi nhãn áp để điều chỉnh liều lượng thuốc kháng viêm Steroid.
Giai đoạn 1 tháng đầu:
- Trong giai đoạn này, bạn cần tránh bơi tại hồ bơi hoặc tắm biển, hạn chế các môn thể thao có tính đối kháng mạnh như bóng đá, bóng rổ, võ thuật, đồng thời tránh sử dụng mỹ phẩm trang điểm quanh vùng mắt.
- Lịch tái khám lúc 1 tháng có mục đích giúp bác sĩ xác định kết quả khúc xạ sau phẫu thuật, đồng thời đo mật độ tế bào nội mô giác mạc (Endothelial Cell Count) để bảo đảm kính Phakic không gây cọ xát làm tổn thương lớp tế bào này.
- Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ cũng sẽ quyết định lộ trình cắt giảm dần các loại thuốc nhỏ mắt phù hợp.
1.3.5. Đối chiếu và làm nổi bật đặc thù riêng biệt giữa các phương pháp
Trong nhóm phẫu thuật cấy kính nội nhãn, hiện nay phổ biến nhất là hai loại thấu kính Phakic ICL (Implantable Collamer Lens) và Phakic IPCL (Implantable Phakic Contact Lens). Sự khác biệt giữa hai phương pháp này chủ yếu nằm ở bản chất vật liệu chế tạo — ICL làm từ hợp chất Collamer sinh học, còn IPCL làm từ vật liệu hybrid acrylic — cùng một số chi tiết trong thiết kế quang học.
Tuy nhiên, đối với người bệnh, phẫu thuật đặt kính nội nhãn Phakic ICL và IPCL có phác đồ chăm sóc hậu phẫu tương tự nhau.
Bạn không cần quá lo lắng hoặc cố tìm kiếm sự khác biệt trong sinh hoạt hằng ngày giữa hai phương pháp. Cả hai loại kính đều được cấy ghép vào cùng một không gian giải phẫu là hậu phòng, thông qua các đường mổ vi phẫu có cùng kích thước, đồng thời có các nguy cơ sinh lý cơ học tương đương nhau.
Vì vậy, các quy tắc về nhỏ thuốc, kiêng cữ và lịch tái khám đều được áp dụng theo cùng một tiêu chuẩn chăm sóc của phẫu thuật nội nhãn.
1.3.6 DẤU HIỆU CẢNH BÁO CẤP CỨU HẬU PHẪU
Bạn cần đặc biệt lưu ý nếu đột ngột xuất hiện các triệu chứng như mắt đau nhức tăng rõ từng cơn lan lên nửa đầu, kèm theo buồn nôn hoặc nôn mửa, thị lực sụt giảm đột ngột, tầm nhìn mờ tăng, tròng trắng mắt đỏ rõ hoặc có tụ máu, hoặc rỉ dịch mủ chảy ra từ khóe mắt.
Xét về mặt bệnh học nội nhãn, đây là những dấu hiệu chỉ điểm của các biến chứng nghiêm trọng như tăng nhãn áp cấp tính (Glocom góc đóng cấp do kính Phakic đội mống mắt làm tắc nghẽn lưu thông thủy dịch) hoặc nhiễm trùng nội nhãn (Endophthalmitis) do vi khuẩn xâm nhập vào bên trong nhãn cầu.
Khi gặp bất kỳ triệu chứng nào kể trên, bạn nên sớm đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được đánh giá, thay vì tự cho rằng “chắc do mình suy nghĩ nhiều nên nhức đầu mỏi mắt” và tự xử trí bằng thuốc giảm đau tại nhà. Tình trạng này cần được đánh giá cấp cứu nhãn khoa kịp thời để bảo tồn thị lực.
Bạn nên được thăm khám tại bệnh viện có chuyên khoa mắt, bất kể là nửa đêm hay rạng sáng. Đây là khoảng thời gian quan trọng tính bằng giờ, giúp bác sĩ có thể kiểm soát nhãn áp và bảo tồn dây thần kinh thị giác, hoặc áp dụng phác đồ điều trị phù hợp để kiểm soát nhiễm khuẩn. Nếu việc đánh giá và can thiệp bị chậm trễ, thị lực có thể bị tổn thương không hồi phục.
